Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - kontakt, struktura i zakres działalności

Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu to centralna instytucja państwowa zajmująca się dokumentowaniem, badaniem i upamiętnianiem najnowszej historii Polski. Od 2020 roku siedziba główna mieści się w Warszawie przy ul. Janusza Kurtyki 1. IPN łączy w sobie funkcje archiwalne, śledcze, badawcze, edukacyjne i kommemoratywne – służy zarówno osobom poszukującym informacji o losach bliskich, jak i naukowcom, dziennikarzom oraz instytucjom publicznym.

Szukam adresu i danych kontaktowych → Kontakt i siedziba Chcę poznać główne zadania Instytutu → Zakres działalności Szukam konkretnego biura lub pionu → Struktura i jednostki organizacyjne Chcę uzyskać dostęp do akt i teczek bezpieki → Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Poszukuję informacji o miejscu pochówku bliskich → Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Chcę zgłosić upamiętnienie lub zmianę nazwy ulicy → Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa Szukam opracowań naukowych i wyników badań → Biuro Badań Historycznych Szukam materiałów edukacyjnych i warsztatów → Biuro Edukacji Narodowej Chcę wiedzieć, jak załatwić konkretną sprawę → Najważniejsze sprawy

Kontakt i siedziba

Centrala IPN mieści się przy ul. Janusza Kurtyki 1 w Warszawie.

Godziny obsługi interesantów warto potwierdzić telefonicznie przed wizytą.

Zakres działalności

IPN realizuje szeroki wachlarz zadań wynikających bezpośrednio z ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Dla zwykłego mieszkańca najważniejsze są cztery obszary: dostęp do dokumentów archiwalnych, poszukiwanie informacji o losach bliskich, sprawy lustracyjne oraz działalność edukacyjna.

Instytut gromadzi i zarządza dokumentacją organów bezpieczeństwa państwa z okresu od 22 lipca 1944 do 31 lipca 1990 roku. Oznacza to, że w zasobach IPN znajdują się akta Służby Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej, organów wywiadu wojskowego i cywilnego, a także dokumenty dotyczące represji wobec obywateli polskich. Osoby, których bliscy byli obiektem zainteresowania służb, mogą wnioskować o udostępnienie teczek operacyjnych i personalnych.

Drugi kluczowy obszar to ściganie zbrodni nazistowskich i komunistycznych. Pion śledczy IPN prowadzi postępowania w sprawach zbrodni popełnionych na obywatelach polskich w latach 1939–1990, w tym zbrodni katyńskich, zbrodni przeciwko Polakom na Kresach oraz represji wobec działaczy opozycji antykomunistycznej.

Trzeci obszar – lustracja – dotyczy weryfikacji osób pełniących funkcje publiczne pod kątem współpracy z organami bezpieczeństwa. IPN wydaje także opinie o nazwach budowli i obiektów użyteczności publicznej, które mogłyby propagować komunizm lub inne ustroje totalitarne.

Struktura i jednostki organizacyjne

Centrala IPN dzieli się na dwa główne bloki: piony prokuratorskie (śledczy i lustracyjny), które działają autonomicznie względem pozostałych struktur, oraz jednostki merytoryczne realizujące zadania archiwalne, badawcze, edukacyjne i kommemoratywne.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej

Archiwum IPN to największa w Polsce skarbnica dokumentów dotyczących działalności organów bezpieczeństwa w latach 1944–1990. Zasób liczy ponad 92 tysiące metrów bieżących akt, 39 milionów fotografii, ponad 800 tysięcy mikrofilmów i mikrofisz, a także filmy i nagrania dźwiękowe.

Dokumenty udostępniane są na kilku podstawach prawnych. Każda osoba ma prawo wglądu w akta dotyczące jej samej lub zmarłych członków najbliższej rodziny. Naukowcy mogą korzystać z zasobu do celów badawczych, a dziennikarze – przy przygotowywaniu materiałów prasowych. W praktyce oznacza to możliwość otrzymania kopii dokumentów lub – w uzasadnionych przypadkach – wglądu w oryginały.

W skład Archiwum wchodzą wydziały specjalizujące się w gromadzeniu i opracowywaniu zasobu oraz zarządzaniu cyfrowym archiwum.

Biuro Poszukiwań i Identyfikacji

To jednostka, do której zgłaszają się osoby poszukujące informacji o miejscach pochówku bliskich, którzy zginęli w wyniku walk z systemem totalitarnym, represji lub czystek etnicznych w latach 1917–1990. Biuro prowadzi działania w terenie – od prac archiwalnych i analiz historycznych, przez badania geofizyczne i archeologiczne, aż po identyfikację genetyczną odnalezionych szczątek.

Wydział Analiz Historycznych typuje miejsca do badań na podstawie dokumentacji IPN i innych archiwów oraz relacji świadków. Wydział Archeologii prowadzi prace ziemne i ekshumacje, a Wydział Identyfikacji – kluczowy dla rodzin poszukujących – administruje Bazą Materiału Genetycznego, poszukuje krewnych ofiar i koordynuje badania antropologiczne oraz medyczno-sądowe.

Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa

Biuro zajmuje się trwałym upamiętnianiem ofiar totalitaryzmów. Inicjuje działania związane z poszukiwaniem i opieką nad miejscami walk i męczeństwa, finansuje prace ekshumacyjne oraz współpracuje przy organizacji obchodów i uroczystości.

Od 2016 roku, na mocy ustawy dekomunizacyjnej, IPN opiniuje nazwy budowli i obiektów użyteczności publicznej pod kątem propagowania komunizmu lub innych ustrojów totalitarnych. Samorządy i inne podmioty mogą zwracać się do Instytutu o opinię w sprawie zmiany nazewnictwa.

Biuro prowadzi także ewidencję grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski oraz koordynuje ich opiekę.

Biuro Badań Historycznych

Jednostka realizuje badania naukowe nad historią Polski od 1918 roku, z szczególnym uwzględnieniem dziejów emigracji oraz polskiego dziedzictwa kulturowego na Wschodzie. Pracownicy opracowują monografie, wydawnictwa źródłowe i periodyki, organizują konferencje naukowe.

W strukturze centrali BBH działają trzy wydziały: Historii Polski do 1945 roku, Historii Polski w latach 1945–1990 oraz Koordynacji Prac Badawczych, Ekspertyz i Analiz. Efektem pracy biura są publikacje dostępne zarówno dla środowiska naukowego, jak i szerokiego grona czytelników zainteresowanych historią najnowszą.

Biuro Edukacji Narodowej

Głównym zadaniem biura jest upowszechnianie wiedzy o historii Polski od 1918 roku, ze szczególnym uwzględnieniem II wojny światowej, zbrodni popełnionych na obywatelach polskich oraz metod represji totalitarnych. Pracownicy prowadzą lekcje, wykłady, warsztaty, debaty i gry miejskie, przygotowują wystawy i projekty edukacyjne.

Działalność BEN obejmuje zarówno szkoły i instytucje w Polsce, jak i polskie środowiska za granicą. Przy biurze funkcjonuje Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki, które stanowi bazę dla warsztatów i spotkań o charakterze patriotycznym i upamiętnieniowym.

Najważniejsze sprawy

Materiał źródłowy stanowiła strona https://ipn.gov.pl/pl/kontakt/centrala/26059,Glowna-Komisja-Scigania-Zbrodni-przeciwko-Narodowi-Polskiemu.html.