Półtonową pokrywę dawnej trafostacji odkryto w centrum Warszawy. Ma nowe miejsce

Podczas przebudowy ul. Sienkiewicza odsłonięto pokrywę dawnej stacji transformatorowej. Po odnowieniu zamontowano ją na Placu Młynarskim. To ślad po infrastrukturze, która przed laty zasilała okolicę i była częścią rozwijającej się sieci elektrycznej Warszawy.

Znalezisko pochodzi z rejonu skrzyżowania ul. Sienkiewicza z Marszałkowską. Pokrywa powstała około 1914 r., ma 150 cm szerokości i ponad 30 cm wysokości, a waży pół tony. Jej stan jest dobry – zachowały się jedynie ślady rdzy i drobne uszkodzenia. Obiekt obejrzał Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.

• Pod Sienkiewiczem działał kiedyś punkt zasilania okolicy
• Sieć elektryczna rozrastała się przez kolejne dekady
• Modernizacja zakończyła epokę stacji 5 kV

Pod Sienkiewiczem działał kiedyś punkt zasilania okolicy

Pokrywa prowadziła do podziemnej komory, w której podczas odkrywki nie znaleziono dawnego wyposażenia. Przestrzeń zasypano gruzem w trakcie późniejszych przekształceń tej części miasta. Wcześniej stacja pełniła ważną funkcję w lokalnej sieci energetycznej.

Okrągłe pokrywy na chodnikach nie zawsze oznaczają dostęp do kanalizacji. Niektóre są pozostałościami podziemnych stacji transformatorowych – podobnie jak ta znaleziona przy ul. Sienkiewicza.

Początki elektryfikacji Warszawy sięgają końca XIX wieku. Projekt jej przeprowadzenia William Heerlein Lindley przygotował w 1898 r. Cztery lata później miasto udzieliło koncesji na budowę elektrowni, a w 1903 r. na Powiślu uruchomiono Elektrownię Tymczasową. Elektrownia Warszawska zaczęła działać pod koniec 1904 r. Warszawa była trzydziestym miastem na ziemiach polskich z centralną elektrownią, jeśli pominąć elektrownie tramwajowe.

Więcej aktualności z Warszawy znajdziesz na stronie głównej echowarszawy.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na echowarszawy.pl/wydarzenie.

Sieć elektryczna rozrastała się przez kolejne dekady

Na początku prąd rozprowadzano siecią o napięciu 5 kV, a jego wartość obniżano w stacjach transformatorowych. Około 1933 r. w mieście działało 1325 stacji tego rodzaju oraz pięć podstacji 15/5 kV. Sieć 5 kV podzielono na 43 rejony, z których każdy obejmował od 20 do 40 stacji.

Przed pierwszą wojną światową dostęp do elektryczności miała tylko część mieszkańców i instytucji. Sieć rozwijała się powoli, a w czasie wojny została zniszczona. Miedziane przewody demontowano także na potrzeby przemysłu wojennego. Wyraźniejsze przyspieszenie nastąpiło w połowie lat 20. XX wieku. W 1936 r. majątek elektrowni przeszedł na własność miasta, a obniżka cen energii przyczyniła się do wzrostu jej zużycia. Wtedy zmieniono też napięcie dla odbiorców ze 120 na 220 V.

Po drugiej wojnie światowej sieć odbudowywano do 1948 r., a później dalej rozbudowywano. W 1970 r. z elektryczności nie korzystały już tylko 334 budynki mieszkalne, czyli 0,7 promila wszystkich.

Modernizacja zakończyła epokę stacji 5 kV

Podziemne stacje były trudne w obsłudze. Dostęp do komór utrudniał naprawy i konserwację, a wilgoć oraz opady wymagały dodatkowych zabezpieczeń. Przy niektórych pokrywach do dziś można dostrzec kratki wentylacyjne. Z czasem, wraz z modernizacją sieci, utrzymywanie dawnych obiektów stało się niepotrzebne.

Decyzję o budowie sieci 15 kV podjęto w 1930 r., a sześć lat później rozpoczęto planowe przechodzenie z napięcia 5 kV na 15 kV. Wojna opóźniła ten proces. Ostatnią stację i linię kablową 5 kV wyłączono na początku 1997 r.

Podobnych śladów dawnej infrastruktury można szukać na Placu Zbawiciela i Placu Politechniki. Zachowały się również naziemne stacje transformatorowe, zwane kioskowymi – przy ul. Karowej, niedaleko ul. Dobrej, oraz na ul. 11 Listopada, przy skrzyżowaniu z ul. Konopacką.

na podstawie: ZDM Warszawa.