Planowane cięcie o 500 mln zł może ograniczyć dostęp do asystencji i opieki

Na warszawskim kongresie rozmowa o prawach osób z niepełnosprawnościami dotyczyła nie tylko nowych ustaw. Wróciły też pytania o codzienny dostęp do wsparcia i możliwość samodzielnego decydowania o swoim życiu. Rzecznik praw obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram wskazała na ryzyko, które może dotknąć osoby korzystające z asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej.

Podczas XII Kongresu Osób z Niepełnosprawnościami RPO wyraziła zaniepokojenie planowanym zmniejszeniem puli środków na programy resortowe z Funduszu Solidarnościowego. Chodzi o około 500 mln zł mniej w porównaniu z 2026 rokiem. Jak oceniła, ograniczenie może sprawić, że część osób potrzebujących asystencji lub opieki wytchnieniowej nie otrzyma wsparcia.

Osoby ubiegające się o wsparcie trafiają do kilku systemów

Kongres, który odbył się pod hasłem „Chcemy ustaw, chcemy praw!”, poświęcono wdrażaniu Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Wśród postulatów znalazły się uchwalenie ustawy o asystencji osobistej oraz dalsze prace nad projektem przepisów o wspieranym podejmowaniu decyzji. Uczestnicy wskazywali również na potrzebę zmian w orzecznictwie, zatrudnieniu i dostępności.

Obecny system orzekania obejmuje odrębne ścieżki między innymi dla celów rentowych, edukacyjnych i pozarentowych, a także ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Osoba może więc przechodzić procedury przed różnymi instytucjami, według różnych kryteriów. To oznacza, że starając się o różne formy pomocy, musi mierzyć się z więcej niż jednym postępowaniem.

Wprowadzenie orzekania o potrzebie wsparcia uznano za krok odchodzący od wyłącznie medycznego podejścia do niepełnosprawności. Nie zastępuje ono jednak całościowej reformy, która uwzględniałaby prawa człowieka.

Więcej aktualności z Warszawy znajdziesz na stronie głównej echowarszawy.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na echowarszawy.pl/wydarzenie.

Projekt ustawy ma wzmacniać samodzielność w podejmowaniu decyzji

W wystąpieniu otwierającym kongres Gregorczyk-Abram przypomniała, że Konwencja zmieniła sposób postrzegania osób z niepełnosprawnościami: z osób wymagających przede wszystkim opieki na obywateli mających takie same prawa i wolności jak inni. Dwie dekady od jej przyjęcia to, jak zaznaczyła, czas zarówno na ocenę dotychczasowych zmian, jak i na dalsze działania prawne oraz systemowe.

Komitet ONZ od lat zaleca Polsce odejście od przepisów pozwalających pozbawiać osoby z niepełnosprawnościami zdolności do czynności prawnych. Wskazuje też na potrzebę rozwiązań, które wspierają podejmowanie decyzji z poszanowaniem autonomii, woli i preferencji danej osoby. Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji ma odpowiadać na te zalecenia.

Temat omawiano również podczas panelu „Chcemy wsparcia w decydowaniu!”, w którym uczestniczyła zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak. Podkreśliła potrzebę zastąpienia ubezwłasnowolnienia rozwiązaniami pozwalającymi korzystać ze wsparcia bez odbierania osobie prawa do decydowania o własnym życiu. Sesję przygotowało Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.

W trakcie debat poruszono także kwestie aktywności zawodowej, skutków tak zwanej pułapki rentowej oraz dostępności architektonicznej, informacyjno-komunikacyjnej i cyfrowej. Uczestnicy wskazywali, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć realny udział w konsultowaniu przepisów, które ich dotyczą, na każdym etapie prac.

Powiązany artykuł

Zaufanie do państwa zaczyna się od dostępności. Ważne słowa z Warszawy

Przyznano tytuły Ambasadorów Konwencji ONZ

Podczas kongresu RPO wręczyła tytuły Ambasadora i Ambasadorki Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Otrzymali je:

• dr Beata Gulati – za działania ułatwiające osobom g/Głuchym naukę języków obcych i studiowanie,
• Agnieszka Jędrzejczyk – za wspieranie starań o ustawową asystencję osobistą,
• Marta Lorczyk – za działania na rzecz niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami,
• Marcin Urbaniak – za praktyczne wsparcie odpowiadające na potrzeby innych.

Kongres zorganizowało Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami, zrzeszające organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W wydarzeniu uczestniczyły także zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak i pełnomocniczka RPO do spraw wdrażania postanowień Konwencji ONZ Monika Wiszyńska-Rakowska.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.