Osiem dni rozmów o inteligencji. Warszawski festiwal stawia trudne pytania

Jedno słowo będzie punktem wyjścia do rozmów o elitach, wiedzy, twórczości i sztucznej inteligencji. W Ursynowskim Centrum Kultury „Alternatywy” spotkają się przedstawiciele nauki, literatury, filmu, mediów i życia publicznego. Piąta edycja Festiwalu Nowe Oświecenie potrwa osiem dni, a program obejmie także kino, teatr, koncerty, wystawę i wydarzenia dla dzieci.

• Trzy znaczenia inteligencji i pytania o odpowiedzialność
• Film, literatura i teatr prowadzą do rozmowy
• Wystawa Skolimowskiego, koncerty i program dla dzieci

Trzy znaczenia inteligencji i pytania o odpowiedzialność

Festiwal odbędzie się od 17 do 24 października 2026 roku w Warszawie. Hasło „Co dalej z inteligencją?” odnosi się zarówno do polskiej tradycji inteligenckiej, jak i do ludzkiej zdolności rozumienia świata oraz rozwoju sztucznej inteligencji.

Rozmowy rozpoczną się od historii i przemian polskiej inteligencji. Maciej Janowski, Janusz Majcherek i Wawrzyniec Rymkiewicz przyjrzą się jej dziejom oraz przyczynom kryzysu dawnego modelu. Magdalena Środa, Piotr Kulas i Tomasz Nałęcz zastanowią się, czy inteligencję zastąpiła klasa średnia i co stało się z etosem związanym z wykształceniem, wiedzą oraz odpowiedzialnością za życie publiczne.

– Inteligencja była w Polsce czymś więcej niż określeniem ludzi posiadających wykształcenie. Wiązała się z pewną postawą: odpowiedzialnością za wspólnotę, potrzebą uczestniczenia w życiu publicznym, przekonaniem, że wiedza zobowiązuje – mówi dr Krzysztof Czubaszek, twórca i dyrektor programowy festiwalu oraz dyrektor Ursynowskiego Centrum Kultury „Alternatywy”.

Osobny blok poświęcono sztucznej inteligencji. W debacie „AI – rewolucja czy zagrożenie” wezmą udział Włodzisław Duch, Natalia Hatalska, Agata Kaźmierska i Igor Protasowicki. Inne spotkania dotyczyć będą wpływu cyfrowej rewolucji na media, twórczości w epoce algorytmów, relacji AI z religią oraz wykorzystania nowych technologii w systemie sprawiedliwości.

W programie znalazły się również rozmowy o intelektualistach XX wieku. Artur Domosławski i Zbigniew Mentzel podejmą temat dziedzictwa Zygmunta Baumana i Leszka Kołakowskiego. Kazimiera Szczuka, Jacek Migasiński i Krzysztof Katkowski porozmawiają o Marii Janion, Jadwidze Staniszkis, Barbarze Skardze i Hannah Arendt.

Film, literatura i teatr prowadzą do rozmowy

Jedną z osi programu będzie cykl łączący projekcje filmowe z debatami. Publiczność zobaczy między innymi:

• „Przesłuchanie” Ryszarda Bugajskiego,
• „Sanatorium pod Klepsydrą” Wojciecha Jerzego Hasa,
• „Idę” Pawła Pawlikowskiego,
• „Dantona” Andrzeja Wajdy,
• „Eroicę” Andrzeja Munka.

Po seansach zaplanowano dyskusje o odpowiedzialności intelektualistów, granicach kompromisu, pamięci, winie, oporze wobec totalitaryzmu i niezależności artysty. W rozmowach wezmą udział między innymi Małgorzata Lebda, Małgorzata Rejmer, Krzysztof Siwczyk, Karolina Wigura, Piotr Cywiński, Jan Sowa, Maciej Gdula, Witold Szabłowski, Janusz Kapusta i Chris Niedenthal.

Finałowe debaty będą dotyczyć tego, jakiego rodzaju inteligencja może mieć znaczenie w zmieniającym się świecie. Edwin Bendyk, Justyna Bargielska, Sylwia Czubkowska i Bartosz Naskręcki porozmawiają o przyszłości różnych modeli inteligencji. Agata Bielik-Robson, Paweł Musiałek i Przemysław Sadura spróbują określić, jakich kompetencji i postaw potrzebuje współczesne społeczeństwo. Stefan Chwin i Eliza Kącka zajmą się związkiem kultury z inteligencją.

Ważnym punktem ostatniego dnia będzie rozmowa Konrada Piaseckiego z Aleksandrem Kwaśniewskim pod tytułem „Droga do życiowej mądrości”. Były prezydent opowie o odpowiedzialności, autorytecie, sukcesach i porażkach oraz o tym, jak z czasem zmienia się ocena własnych decyzji.

– Nie zależy nam na tym, żeby po ośmiu dniach festiwalu ogłosić jedną odpowiedź. Festiwal Nowe Oświecenie powstał po to, by spotykały się tutaj różne poglądy i sposoby myślenia – podkreśla Krzysztof Czubaszek.

Wystawa Skolimowskiego, koncerty i program dla dzieci

Program artystyczny rozpocznie wystawa „Jerzy Skolimowski – reżyser, malarz”. Ekspozycja pokaże mniej znany wymiar twórczości reżysera. Podczas spotkania „Poza kadrem. Jerzy Skolimowski – kino, sztuka, życie” z artystą porozmawia Sebastian Smoliński. Wieczór otwarcia zakończy koncert Mazolewski Quintet „Live Spirit I”.

W kolejnych dniach zaplanowano spektakl „Kopenhaga” Michaela Frayna w reżyserii Adama Opatowicza, z Renatą Dancewicz, Wojciechem Kalarusem i Karolem Wróblewskim, a także monodram Anny Seniuk „Księga ziół, czyli stand-up na siedząco”. Festiwal zamknie koncert „Live?” Andrzeja Poniedzielskiego, przygotowany z okazji 50-lecia jego pracy artystycznej. Artyście będą towarzyszyć zaproszeni goście oraz zespół pod kierownictwem Pawła Jabłońskiego.

Dla dzieci przygotowano warsztaty rozwijające ciekawość świata, kreatywność oraz umiejętność samodzielnego myślenia i interpretowania rzeczywistości. Wydarzenia obejmą zarówno zajęcia rodzinne, jak i program dla przedszkoli oraz szkół.

Udział w dyskusjach, debatach, projekcjach filmowych i wydarzeniach dla dzieci jest bezpłatny. Na spotkania obowiązują wejściówki, a grupy zorganizowane muszą wcześniej się zapisać. Wybrane koncerty i spektakle będą biletowane, dlatego przed wyjściem na wydarzenie trzeba sprawdzić jego zasady uczestnictwa.

na podstawie: Ursynów.