Urszula Kozioł - poetka, która zostawiła po sobie archiwum pełne życia

W Bibliotece Narodowej czasem trafia się nie tylko na książki, ale na cały puls czyjejś twórczości. Tak właśnie jest z papierami Urszuli Kozioł - między rękopisami, poprawkami i fotografiami składa się opowieść o poetce, która przez dekady współtworzyła polską literaturę. 📚

• W rękopisach Kozioł widać, jak rodził się jej poetycki świat
• Biblioteczne pamiątki prowadzą też przez jej literackie relacje

W rękopisach Kozioł widać, jak rodził się jej poetycki świat

Urszula Kozioł była jedną z tych autorek, które mocno wpisały się w drugą połowę XX wieku - obok Wisławy Szymborskiej, Anny Kamieńskiej, Julii Hartwig, Krystyny Miłobędzkiej, Ewy Lipskiej czy Joanny Pollakówny. Pisała wiersze, prozę, eseje, felietony i sztuki teatralne, a przez kilka dekad prowadziła dział poetycki w miesięczniku „Odra” we Wrocławiu.

Jej życie zamknęło się w ważnej dla tej historii pętli: urodziła się 20 czerwca 1931 roku w Rakówce koło Biłgoraja, a zmarła 20 lipca 2025 roku we Wrocławiu, gdzie spoczęła na cmentarzu św. Wawrzyńca. Wiersze Kozioł już dawno weszły do kanonu, ale archiwum w Bibliotece Narodowej pozwala zobaczyć coś jeszcze cenniejszego - sam proces ich powstawania. 🖋️

W przekazanych zbiorach są rękopisy wierszy i felietonów, rodzinne pamiątki, notatki do tekstów planowanych do „Odry” oraz ślady późnej twórczości. Można tam znaleźć między innymi wstępne wersje tekstów o George Sand i Fryderyku Chopinie, Robercie Musilu i Antonim Czechowie, rękopiśmienny list do tajemniczej „Pani Sowy”, a także utwory takie jak Gry w chowanego, Koń jaki jest, Z podróży na Wschód i maszynopis Ballady o cieniu z odręcznymi poprawkami.

Jednym z ciekawszych tropów jest porównanie rękopisu pisanego fioletowym atramentem z maszynopisem wiersza Odyseusz do Kirke, opatrzonego datą „listopad 94”. To właśnie taki materiał najlepiej pokazuje, ile pracy i precyzji kryło się za gotowym tekstem ✍️

Biblioteczne pamiątki prowadzą też przez jej literackie relacje

W archiwum nie ma tylko kart zapisanych poezją. Są też wspólne zdjęcia z mężem - czarno-białe z lat 60. i kolorowe z lat 90. - a także fotografie z podróży, między innymi z Arpino, miejsca urodzenia Cycerona. Jest również kopia listu Czesława Miłosza z 17 lipca 1967 roku, wysłanego z Berkeley do Jerzego Hordyńskiego.

To ważny ślad, bo Miłosz wcześniej tłumaczył utwory Kozioł na angielski. Jeden z jej poematów znalazł się w antologii Postwar Polish Poetry z 1965 roku, a o książce Postoje pamięci pisał życzliwie na łamach paryskiej „Kultury” w 1966 roku.

Na tym jednak nie koniec. Urszula Kozioł przekazała Bibliotece Narodowej licencję, która pozwala prezentować na polona.pl całą jej twórczość. Dzięki temu do rękopisów można dziś dołożyć samą lekturę - i zobaczyć, jak szeroki był ten poetycki świat.

na podstawie: BN Warszawa.