Po 82 latach Jan „Ryś” dostanie symboliczny grób. „Halinka” nadal bez nazwiska

Przez dziesięciolecia nie było wiadomo, kim był człowiek ukrywający się pod pseudonimem „Ryś”. Teraz Jan Nowicki otrzyma symboliczne miejsce pamięci na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Obok niego upamiętniona zostanie jego łączniczka, znana wyłącznie jako „Halinka”. Jej prawdziwe imię i nazwisko wciąż pozostają tajemnicą.

• Ustalono tożsamość powstańca ukrytą w meldunkach
• Jan Nowicki walczył na Woli i Starym Mieście
• Symboliczny grób przypomni także o „Halince”

Ustalono tożsamość powstańca ukrytą w meldunkach

Uroczystość odbędzie się 25 września o godzinie 14 w kwaterze C10. Organizują ją Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Fundacja Przeszłość Jutra. Powstaną tam symboliczne groby Jana Nowickiego „Rysia” i jego łączniczki „Halinki”.

Oboje zginęli 21 sierpnia 1944 roku przy ulicy Długiej na Starym Mieście. Razem z nimi poległ goniec, kapral podchorąży Marian Kosterna „Marian”. Po wojnie zidentyfikowano tylko jego szczątki. Ciał „Rysia” i „Halinki” nie udało się rozpoznać, dlatego przez lata nie mieli własnych grobów.

Tożsamość „Rysia” udało się ustalić dopiero po połączeniu dwóch ścieżek badawczych. Kryptolog prof. Remigiusz Wiśniewski odczytał zaszyfrowane meldunki kontrwywiadu Armii Krajowej, a historyk Wojciech Königsberg przez lata prowadził poszukiwania. Badania potwierdziły, że pseudonimem posługiwał się Jan Nowicki.

Jan Nowicki walczył na Woli i Starym Mieście

Przed wojną Nowicki był związany z Poznaniem i uprawiał sport. W czasie okupacji zaangażował się w konspirację. Został żołnierzem, a później dowódcą plutonu w oddziale „993/W” Kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej.

Jednostka wykonywała wyroki Polskiego Państwa Podziemnego między innymi na zdrajcach, konfidentach Gestapo i funkcjonariuszach niemieckiego aparatu terroru. Za tę działalność Nowicki otrzymał Krzyż Walecznych.

Po wybuchu Powstania Warszawskiego dowodził 2. kompanią Batalionu „Pięść”, walczącą na Woli. Za udział w walkach ponownie odznaczono go Krzyżem Walecznych. Po przejściu powstańców na Stare Miasto objął dowództwo Oddziału Specjalnego „Juliusz” Batalionu NOW-AK „Gustaw”. Zginął przy ulicy Długiej razem z „Halinką” i Marianem Kosterną „Marianem”.

Symboliczny grób przypomni także o „Halince”

W przypadku łączniczki historia nadal nie ma pełnego zakończenia. Wiadomo, że walczyła u boku „Rysia” i poległa tego samego dnia. Nie ustalono jednak jej imienia ani nazwiska. Nie wiadomo również, gdzie spoczęły jej szczątki.

Symboliczny grób „Halinki” będzie więc nie tylko upamiętnieniem jednej z powstańczyń. Ma także przypominać o tysiącach osób, które zginęły w walczącej Warszawie, lecz nie zostały odnalezione albo zidentyfikowane. Kwatera C10 wskaże miejsce pamięci również tym, których tożsamości wciąż nie udało się odzyskać.

Projekt sfinansowano ze zbiórki Społecznego Komitetu Wolontariuszy Muzeum Powstania Warszawskiego „Ratujmy groby powstańcze”. Trwałe oznaczenie grobów pozwoli zachować pamięć o Janie Nowickim i jego bezimiennej łączniczce, nawet jeśli nie uda się odnaleźć ich rzeczywistego miejsca pochówku.

na podstawie: UMS Warszawa.