Pod placem Młynarskiego znaleziono ruiny kamienicy i luksusowe przedmioty

W wykopie pojawiły się ceglane fundamenty, fragmenty rzeźb i elementy dawnych żyrandoli. Na placu Młynarskiego archeolodzy natrafili na pozostałości przedwojennej kamienicy, która skrywała także przedmioty mogące pochodzić z Filharmonii Warszawskiej. Odkrycia przypominają, jak wiele śladów dawnej stolicy wciąż znajduje się pod współczesnymi ulicami. Przebudowa centrum trwa, ale jej tempo wyznaczają teraz również badania archeologiczne.

• Pod parkingiem zachowały się fundamenty kamienicy
• Rzeźby i dekoracje prowadzą w stronę Filharmonii
• Archeolodzy sprawdzają drugą część dawnego parkingu

Pod parkingiem zachowały się fundamenty kamienicy

Prace prowadzone przy przebudowie centrum Warszawy przyniosły kolejne odkrycie. W miejscu dawnego parkingu na placu Młynarskiego odsłonięto pozostałości budynku stojącego tu przed II wojną światową. Kamienica miała dwa fronty – od ulicy Sienkiewicza i od ulicy Moniuszki. Budynek przy Moniuszki 7 rozebrano w latach 60. XX wieku.

Wykop nie musiał być szczególnie głęboki, by pojawiły się pierwsze fragmenty murów. W ruinach znaleziono przedmioty należące prawdopodobnie zarówno do mieszkańców kamienicy, jak i do wyposażenia Filharmonii Warszawskiej. Rozdzielenie obu grup nie jest łatwe, ponieważ rzeczy zostały ukryte w piwnicy, a budynek doszczętnie spłonął.

Ślady pożaru są nadal widoczne na fundamentach oraz na wydobytych przedmiotach. Wśród znalezisk znalazły się elementy dużych lamp sufitowych, metalowe dekoracje, ceramika i figurka jeźdźca na koniu wykonana z brązu. Archeolodzy odnaleźli również fragmenty dużych talerzy z wizerunkami Zygmunta III Wazy i Jana III Sobieskiego.

Nie są to wyłącznie przedmioty codziennego użytku. Charakter znalezisk wskazuje na bogate wyposażenie i reprezentacyjny charakter części zabudowy. To odróżnia stanowisko na placu Młynarskiego od odkryć dokonanych wcześniej pod placem Centralnym, gdzie znajdowano przede wszystkim rzeczy używane na co dzień.

Rzeźby i dekoracje prowadzą w stronę Filharmonii

Szczególną uwagę zwróciła płaskorzeźba wykonana w 1881 roku przez Sławomira Celińskiego, rzeźbiarza kształcącego się między innymi u Jana Matejki. Wśród wydobytych elementów jest także metalowy wieniec z liści laurowych i dębowych. Tego typu dekoracje służyły dawniej do upamiętniania ważnych wydarzeń oraz wyróżnień.

Archeolodzy biorą pod uwagę, że pogięty wieniec mógł być częścią dekoracji widocznej na fotografii przedstawiającej przedwojenny zarząd Filharmonii Warszawskiej. To jednak hipoteza, która wymaga dalszych badań.

Niepewność dotyczy także fragmentów innej rzeźby. Dłoń i część płaszcza przywołują skojarzenie z pomnikiem Adama Mickiewicza autorstwa Cypriana Godebskiego. Nie wiadomo, czy odnaleziono pomniejszoną wersję tego dzieła, czy element jednej z rzeźb zdobiących dawną Salę Koncertową. Odpowiedź może przynieść dopiero dokładna analiza znalezisk.

Rejon dzisiejszych ulic Jasnej, Sienkiewicza i Moniuszki przed wojną należał do najbardziej reprezentacyjnych części stolicy. Gmach Filharmonii Warszawskiej, wzorowany na Operze Paryskiej, ukończono w 1901 roku. Sąsiednie kamienice wyróżniały się bogatą ornamentyką eklektyczną i secesyjną. Początkowo pełniły głównie funkcje mieszkalne, lecz z czasem w tej części miasta przybywało banków oraz towarzystw ubezpieczeniowych.

Filharmonia spłonęła we wrześniu 1939 roku. Po wojnie odbudowano w formie zbliżonej do pierwotnej przede wszystkim wielką Salę Koncertową. Wygląd całego kompleksu zmienił się również w latach 60., gdy rozebrano przylegającą kamienicę. Wtedy budynek zyskał czwartą elewację.

Archeolodzy sprawdzają drugą część dawnego parkingu

Odkrycia na placu Młynarskiego są częścią większej przebudowy ścisłego centrum Warszawy, prowadzonej w ramach Nowego Centrum Warszawy. Inwestycja rozpoczęła się w 2024 roku. W sierpniu udostępniono odnowione ulice Złotą i Zgodę, ślepą ulicę Sienkiewicza oraz plac pod Orłami. W przebudowywanym kwartale nadal trwają prace w rejonie Filharmonii Narodowej.

Wcześniej podczas inwestycji odkryto między innymi studzienkę wejściową do stacji transformatorowej zbudowanej około 1914 roku, ludzkie szczątki pod Domem pod Orłami, ułańską szablę na placu Pięciu Rogów oraz pozostałości zasypanych kamienic przy ulicy Złotej. Plac Młynarskiego przyniósł jednak znaleziska o szczególnym, reprezentacyjnym charakterze.

Na placu prowadzone są rozbiórki i korytowanie terenu. Przy ulicy Sienkiewicza układane są nawierzchnie jezdni i chodników. Powstaje także infrastruktura oświetleniowa, kanalizacja kablowa oraz elementy małej architektury, w tym kamienne słupki i syrenki.

Główny front robót pozostanie na placu Młynarskiego. Archeolodzy mają jeszcze zbadać drugą część dawnego parkingu, dlatego kolejne odkrycia mogą pojawić się przed zakończeniem prac budowlanych. Dla osób korzystających z tej części centrum oznacza to, że zakres i tempo robót będą zależeć nie tylko od harmonogramu przebudowy, lecz także od wyników badań.

Stanowisko jest objęte nadzorem Stołecznego Konserwatora Zabytków. Znalezione elementy zostaną poddane dalszej analizie, która może pomóc ustalić, które z nich należały do kamienicy, a które były wyposażeniem Filharmonii.

na podstawie: ZDM Warszawa.