Ana Blandiana w Warszawie - poezja, która nie dała się uciszyć

W środę 27 maja 2026 roku w Pałacu Rzeczypospolitej, siedzibie Biblioteki Narodowej Warszawa dostała wieczór, w którym literatura brzmiała jak mocny głos sumienia. Międzynarodowa Nagroda Literacka im. Zbigniewa Herberta trafiła do Any Blandiany - rumuńskiej poetki, której twórczość od lat czyta się nie tylko jako sztukę, ale też jako zapis odwagi i niezależności. ✍️📚

• W Pałacu Rzeczypospolitej poezja znów stanęła po stronie wolności
• Gala wręczenia Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta 2026 miała też muzyczny puls

W Pałacu Rzeczypospolitej poezja znów stanęła po stronie wolności

Blandiana, właściwie Otilia Valeria Coman, urodziła się w 1942 roku w Timişoarze. Jej droga do literackiej legendy nie prowadziła przez wygodne salony - debiutowała w czasach komunistycznej dyktatury, a władze trzykrotnie nakładały na nią zakaz publikacji. Po upadku reżimu Nicolae Ceaușescu współtworzyła rumuńskie społeczeństwo obywatelskie, działała na rzecz demokracji, pomogła odtworzyć PEN Club i stworzyła w Sighet jedno z najważniejszych europejskich miejsc pamięci poświęconych ofiarom komunizmu.

Właśnie ta biografia sprawiła, że tegoroczna gala miała wyjątkowy ciężar. W czasie, gdy Europa żyje pod presją kryzysów i napięć, nagradzana była twórczość, która przypomina, że poezja potrafi być przestrzenią wolności i odpowiedzialności za pamięć. To ważne także dla Warszawy, bo nagroda Herberta od 2013 roku wyróżnia autorów, których dzieło pozostaje blisko wartości kojarzonych z poezją autora Pana Cogito - wolności, etyki, godności i niezależnego myślenia. To jedna z nielicznych polskich nagród literackich o naprawdę światowym zasięgu.

W swoim wystąpieniu laureatka mocno połączyła własne doświadczenie z losem Zbigniewa Herberta:

“Wolność była naszym pierwotnym dziełem, poprzedzającym sztukę i trudniejszym do zrealizowania.”

I jeszcze jedno zdanie wybrzmiało bardzo wyraźnie:

“Tam, gdzie «historia była przede wszystkim geografią», poezja musiała stać się historią samą w sobie”.

To był właśnie ten moment wieczoru, w którym sala przestała być tylko elegancką przestrzenią gali, a zaczęła działać jak miejsce wspólnej pamięci. Słowa Blandiany wracały do doświadczenia Europy Środkowo-Wschodniej, do przemocy systemów totalitarnych i do pytania, co artysta naprawdę jest winien historii.

W laudacji Mercedes Monmany, hiszpańska krytyczka i historyczka literatury, postawiła sprawę jasno:

“Kulturowa pozycja Any Blandiany jest porównywalna z miejscem Anny Achmatowej w Rosji czy Václava Havla w Czechach.”

Nagroda, którą otrzymała, to statuetka projektu Szaroszyk Rycerski Architekci z autografem Zbigniewa Herberta oraz czek na 50 000 dolarów. Fundatorem tej części wyróżnienia jest Partner Strategiczny Nagrody - ORLEN. 🎭

Powiązany artykuł

Ana Blandiana odbierze Herberta w Warszawie. Literacki wieczór z ciężarem historii

Gala wręczenia Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta 2026 miała też muzyczny puls

Wieczór w Bibliotece Narodowej nie skończył się na oficjalnych wystąpieniach. W historycznych wnętrzach zabrzmiały wybrane utwory Zbigniewa Herberta i Any Blandiany, w interpretacji Mai Komorowskiej, Maszy Wągrockiej i Sławomiry Łozińskiej. Ten literacki dialog dwojga twórców, których połączyło doświadczenie życia pod presją systemów opresji, miał w sobie coś z bardzo osobistego spotkania z tekstem.

Dopełnieniem gali był koncert poetycko-muzyczny w reżyserii Tomasza Cyza. Na scenie pojawiło się DUO Karolina Mikołajczyk & Iwo Jedynecki, które zagrało m.in. utwory M.H. Góreckiego. Skrzypce i akordeon prowadziły tu własną rozmowę - spokojną, a jednocześnie mocno podszytą napięciem, dokładnie tak, jak wymagała tego poezja Blandiany.

Podczas uroczystości głos zabrał także dyrektor Biblioteki Narodowej dr Tomasz Makowski oraz prezeska Fundacji im. Zbigniewa Herberta dr Maria Dzieduszycka. Całość zamknęła się w obrazie, który dobrze pasuje do dzisiejszego czytania Herberta i Blandiany - literatura nie jako ozdoba wieczoru, ale jako żywa pamięć, która nadal potrafi ustawiać moralny kompas. 🎻

na podstawie: BN Warszawa.