Zabytki zaginione i odbudowane - kolekcja zdjęć Andrzeja Nitscha odsłania Warszawę

Fotografie Andrzeja Nitscha pokazują Warszawę tuż po wojnie i w pierwszych krokach ku odbudowie. Zbiory trafiły do Instytutu Strat Wojennych i we współpracy z Domem Spotkań z Historią oraz miastem przygotowywane są do plenerowej prezentacji. Na kliszach widać zarówno miejsca, które wróciły na mapę stolicy, jak i te, które zniknęły bezpowrotnie.

• Zbiory Instytutu Strat Wojennych
• Odbudowa Warszawy na kliszach Nitscha

Zbiory Instytutu Strat Wojennych

Autor zdjęć, Andrzej Nitsch (1911–2002), był architektem, absolwentem Politechniki Lwowskiej i pracownikiem Biura Odbudowy Stolicy. W jego archiwum zachowało się około 4000 fotografii dokumentujących ruiny Warszawy, pierwsze prace remontowe i znikające kamienice. Każde zdjęcie było przez niego ręcznie opisane nazwą ulicy, datą i zagadkowym numerem, którego znaczenia badacze jeszcze nie rozszyfrowali.

Część odbitek nosi ślady upływu czasu i zniszczeń, nawet tych dokonanych przez gryzonie, ale cały materiał został skatalogowany, zdigitalizowany i zabezpieczony, by służyć badaniom i przypomnieniu historii miasta.

Niezwykłe jest to, że 80 lat po zakończeniu wojny wciąż, z domowych zakamarków, strychów i rodzinnych archiwów, wyłaniają się pamiątki, niezwykle cenne z punktu widzenia naszej historii. Zbiór Andrzeja Nitscha trafił do Instytutu Strat Wojennych właśnie w taki sposób – od spadkobierców, którzy przez lata go przechowywali. Rozpoczęliśmy proces jego zabezpieczania, katalogowania, konserwacji i opracowania. Dziś nadszedł moment, by powiedzieć głośno, że istnieje taki wyjątkowy zespół zdjęć autorstwa człowieka związanego z odbudową Warszawy

• Bartosz Gondek, dyrektor Instytutu Strat Wojennych

Odbudowa Warszawy na kliszach Nitscha

Na fotografiach pojawiają się zarówno symboliczne punkty odbudowy, jak i mniej znane fragmenty miasta. W kadrze widoczna jest budowa trasy W-Z, a niektóre miejsca zostały sfotografowane w odstępie roku — np. ujęcia z 1946 i 1947, które obrazują gwałtowne przemiany urbanistyczne.

W zbiorze odnajdziemy zarówno odtworzone obiekty, jak Zamek Królewski, siedziba Sejmu RP przy ul. Wiejskiej, czy gmach Towarzystwa Kredytowo Ziemskiego (dziś Państwowe Muzeum Etnograficzne), jak i budynki, które nie przetrwały: Pasaż Simonsa przy ul. Długiej 50, Pałac Teppera przy ul. Miodowej 7 oraz Instytut Propagandy Sztuki przy ul. Królewskiej 13. Wśród mniej oczywistych kadrów są m.in. Pałac Symonowiczów przy ul. Solec 37, dawne Gimnazjum im. św. Jana Kostki przy ul. Traugutta 1 (dziś Wydział Filozofii UW) oraz Dom PKO przy ul. Ludnej 9.

Kolekcja zdjęć Andrzeja Nitscha to niezwykłe świadectwo odbudowy Warszawy, ale też dzięki niej możemy zobaczyć, jak wyglądały przedwojenne budynki, które przepadły bezpowrotnie lub zostały odbudowane w zmienionej formie. To bezcenne źródło dla historyków, architektów i konserwatorów – pozwala lepiej zrozumieć, jak dawniej wyglądało nasze miasto.

Ten rok, 80. rocznica odbudowy naszego miasta, to doskonały moment, by też docenić znaczenie fotografii Nitscha. Warszawa to miasto, które wciąż się zmienia i wciąż jest nieodkryte – a ta kolekcja pomaga nam z szacunkiem i emocją patrzeć na jego historię

• Aldona Machnowska-Góra, zastępczyni prezydenta m.st. Warszawy

Instytut Strat Wojennych, wspólnie z Domem Spotkań z Historią i m.st. Warszawa, zapowiada udostępnienie wybranych fotografii szerokiej publiczności w formie wystawy plenerowej, która ma przypomnieć o stratach i sile odbudowy stolicy.

na podstawie: UMS Warszawa.