Wojna, Cluj i pamięć poetki. Biblioteka Narodowa wraca do losów Iłłakowiczówny

Wojna wyrwała Kazimierę Iłłakowiczównę z Warszawy i skierowała ją na drogę, której nie planowała. Jej rumuńska odyseja, lata spędzone w Cluju i spotkania z ludźmi uwikłanymi w historię staną się tematem najbliższego Otwartego Seminarium Biblioteki Narodowej.

• Poetka trafia do Cluju, gdzie codzienność miesza się z historią
• Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej pokaże życie poetki od środka
• Z Cluju wyjechała z pamięcią o ludziach, nie tylko o wojnie

Poetka trafia do Cluju, gdzie codzienność miesza się z historią

We wtorek 20 października 2026 roku o godz. 14.00 prof. dr hab. Zdzisław Gębołyś z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy opowie o wojennych losach Kazimiery Iłłakowiczówny. Referat nosi tytuł „Wojenne dole i niedole poetki. Kazimiera Iłłakowiczówna w Klużu (1939-1947)”.

Początek tej historii nastąpił 17 września 1939 roku, gdy poetka przekroczyła polsko-rumuńską granicę w Kutach. Została ewakuowana razem z personelem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Po agresji Związku Radzieckiego stanęła przed wyborem: zostać w Polsce czy wyjechać. Wybrała emigrację, nie wiedząc jeszcze, że Rumunia stanie się jej domem na osiem lat.

Przypadek zaprowadził ją z Czerniowiec do Cluju. Miasto było wówczas wielonarodowym i wielowyznaniowym tyglem, a życie poetki zmieniało się wraz z kolejnymi politycznymi zwrotami. W czasie pobytu przechodziło ono przez okres rumuński, węgierski, niemiecki, a później ponownie rumuński. 🗺️

Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej pokaże życie poetki od środka

Podczas spotkania ważne miejsce zajmie nie tylko wielka historia, lecz także zwykła praca i codzienne relacje. Iłłakowiczówna utrzymywała się jako korepetytorka i nauczycielka języków obcych. Spotykała uczniów, zwykłych mieszkańców, przedstawicieli miejscowej elity oraz Polaków próbujących odnaleźć się poza krajem.

Jej wspomnienia i twórczość pozwalają zobaczyć Cluj z bliska: jako miasto ludzi różnych narodowości, ale też miejsce naznaczone dramatem społeczności żydowskiej. W centrum opowieści znajdzie się doświadczenie jednostki, która podczas wojny musiała budować życie od nowa, między lękiem, niepewnością i chwilami wdzięczności.

Wykład sięgnie również do wojennej literatury Iłłakowiczówny oraz jej wcześniejszych kontaktów z Rumunią. Jej literacka droga w tym kraju zaczęła się w 1937 roku, a według części ustaleń już w 1934 roku, i wiązała się z honorami, jakie jej tam oddawano. Wojna przyniosła jednak zupełnie inny los - uchodźczy, pełen goryczy i zależności od pomocy innych. ✍️

Z Cluju wyjechała z pamięcią o ludziach, nie tylko o wojnie

Iłłakowiczówna wróciła do Polski pod koniec 1947 roku, po długich i trudnych perturbacjach. Zabrała ze sobą pamięć o wojennych stratach, spotkanych osobach i mieście, które stało się dla niej schronieniem.

Seminarium będzie więc opowieścią nie tylko o poetce na emigracji, lecz także o tym, jak wojna zmienia perspektywę na miejsce, język i relacje z innymi. W losach Iłłakowiczówny mieści się sporo bólu, ale także wdzięczność, która pozostała z nią do końca życia.

Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej odbędzie się we wtorek 20 października 2026 roku o godz. 14.00. Wykład poprowadzi prof. dr hab. Zdzisław Gębołyś.

na podstawie: Biblioteka Narodowa Warszawa.