18 obszarów ochrony przed torturami. Polska z rekomendacjami KMPT

W sali obrad w Warszawie spotkali się przedstawiciele instytucji zajmujących się ochroną praw człowieka. Rozmowa dotyczyła tego, co dzieje się z międzynarodowymi standardami, gdy trafiają do komisariatów, zakładów karnych i sal przesłuchań. Polska przedstawicielka wskazała rozwiązania, które wciąż wymagają wdrożenia. Wśród nich znalazły się dostęp do adwokata od pierwszych chwil zatrzymania i rzetelne dokumentowanie obrażeń.

Mapa drogowa ma przełożyć zakaz tortur na konkretne działania

Podczas Konferencji Wymiaru Ludzkiego OBWE zastępczyni dyrektora Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur Katarzyna Kopystyńska wzięła udział w panelu poświęconym zapobieganiu torturom oraz innym formom okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania.

Spotkanie dotyczyło Mapy drogowej eliminacji tortur, przygotowanej z inicjatywy szwajcarskiej prezydencji OBWE. Dokument odpowiada na problem, który nadal występuje w państwach regionu: formalne zobowiązania dotyczące ochrony praw człowieka nie zawsze są realizowane podczas zatrzymań, przesłuchań i odbywania kary.

Mapa obejmuje 18 obszarów działań. Ma pomagać państwom we wdrażaniu już obowiązujących standardów, a także wskazywać sposoby niezależnego sprawdzania, czy te zasady są przestrzegane.

W dyskusji uczestniczyli między innymi przedstawiciele Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE, szwajcarskiego resortu spraw zagranicznych, Podkomitetu ONZ ds. Prewencji Tortur oraz Światowej Organizacji Przeciwko Torturom.

Polska lista problemów obejmuje zatrzymania, dokumentację i szkolenia

Katarzyna Kopystyńska przedstawiła wyzwania związane ze stosowaniem rekomendacji w Polsce. Wskazała między innymi na wieloletni postulat KMPT dotyczący wprowadzenia do polskiego kodeksu karnego odrębnej kryminalizacji tortur.

Wśród omawianych spraw znalazły się także:

• dostęp do adwokata od początku zatrzymania,
• prawidłowe badania lekarskie osób pozbawionych wolności,
• dokumentowanie obrażeń zgodnie z Protokołem Stambulskim,
• poprawa sytuacji kobiet przebywających w detencji,
• obowiązek używania znaków identyfikacyjnych przez funkcjonariuszy Policji i Służby Więziennej,
• upowszechnianie Zasad Mendeza,
• szkolenia dla sędziów, prokuratorów i funkcjonariuszy służb mundurowych.

Dla osoby zatrzymanej te standardy oznaczają konkretne zabezpieczenia: możliwość szybkiego kontaktu z obrońcą, niezależną ocenę stanu zdrowia i pozostawienie wiarygodnego śladu po ewentualnych obrażeniach. Znaki identyfikacyjne funkcjonariuszy ułatwiają natomiast ustalenie odpowiedzialności za działania podejmowane podczas interwencji lub pobytu w jednostce.

Rozmowy o przesłuchaniach dotyczyły także nieodwracalnych pomyłek

Konferencja Wymiaru Ludzkiego OBWE odbywa się w Warszawie od 5 do 15 października. Program obejmuje prawa człowieka w kontekście pozbawienia wolności, praworządności, pomocy humanitarnej, obserwacji wyborów, równości i przeciwdziałania dyskryminacji.

Podczas sesji 6 października rozmawiano również o zniesieniu kary śmierci oraz ochronie praw człowieka w związku z terroryzmem i procesami radykalizacji. Elīna Šteinerte z Podkomitetu ONZ ds. Prewencji Tortur przypomniała, że gwarancje chroniące przed torturami muszą obowiązywać także w czasie konfliktów zbrojnych, nasilonych migracji, napięć społecznych i presji politycznej.

Zastępczyni dyrektora KMPT uczestniczyła ponadto w panelu dotyczącym roli Policji w zapobieganiu torturom i wymuszonym zeznaniom. Dyskusja objęła gwarancje procesowe, nowoczesne metody przesłuchań, w tym metodę P.E.A.C.E., ocenę wiarygodności dowodów oraz skutki pomyłek wymiaru sprawiedliwości, których nie da się później odwrócić.

Uczestnicy obrad wskazali, że same standardy ochrony praw człowieka są już znane i rozwijane. Największym zadaniem pozostaje ich rzeczywiste stosowanie oraz niezależne monitorowanie wdrażania.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.