Ponad 1000 zinów w jednym miejscu. Wystawa pokazuje prasę niezależną

Na półkach i w cyfrowym archiwum czekają publikacje tworzone poza oficjalnym obiegiem – od politycznych biuletynów po komiksy, pisma muzyczne i materiały sceny punkowej. W Warszawie Muzeum Karykatury przypomina, że zwykła kserokopiarka mogła służyć nie tylko do pracy biurowej. Wystawa „Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji” opowiada o twórcach, którzy własnym sumptem komentowali zmieniającą się rzeczywistość.

• Kserokopiarka, domowy druk i niezależny obieg
• Od „Notatnika robotnika sztuk” po pisma sceny punkowej
• Targi, oprowadzanie i warsztaty wokół wystawy

Kserokopiarka, domowy druk i niezależny obieg

W latach 80. i 90. niewielkie publikacje powstawały dzięki powielaczom, domowym drukarkom i kserokopiarkom. Autorzy nie musieli dysponować dużym wydawnictwem ani zapleczem finansowym. Wystarczył pomysł, kilka osób do pomocy i możliwość wykonania kolejnych kopii.

Tak narodziły się ziny – małe, niezależne wydawnictwa przygotowywane przez jedną osobę lub grupę twórców. Ich forma często była równie ważna jak treść. Nietypowy skład, własnoręczne ilustracje, celowo łamane zasady językowe i bezpośredni styl pomagały docierać do konkretnych środowisk: anarchistów, fanów ska, miłośników komiksu czy sceny punkowej.

Wydawnictwa te dokumentowały przemiany polityczne i społeczne. Na ich stronach pojawiały się pytania o kierunek zmian po 1989 roku, a także obawy i nadzieje związane z nowym ustrojem. Część osób tworzących prasę niezależną z czasem trafiła do świata sztuki, nauki i polityki.

Od „Notatnika robotnika sztuk” po pisma sceny punkowej

Zbiory prezentowane w Muzeum Karykatury obejmują ponad 1000 zinów – zarówno w papierowej formie, jak i w wersji zdigitalizowanej. Wśród eksponatów znalazły się publikacje artystyczne, polityczne, kontrkulturowe, muzyczne, literackie i komiksowe.

Na wystawie można znaleźć między innymi:

• „Notatnik robotnika sztuk”, należący do pierwszych wydawnictw artystycznych;
• prasę drugiego obiegu związaną z „Solidarnością”;
• punkowe „Chaos w mojej głowie”;
• anarchistyczne „Mać pariadka”;
• publikacje kibicowskie i skinheadowskie, w tym „Wici” oraz „Biały grom”;
• literacką „Lampę”;
• komiksowe „Ziniol” i „Prosiacek”.

Tak szeroki zestaw pozwala zobaczyć, jak różne środowiska wykorzystywały niezależne publikacje do wymiany poglądów, prezentowania twórczości i budowania własnego języka. Dla osób zainteresowanych historią prasy wystawa jest też okazją do porównania papierowych oryginałów z materiałami udostępnionymi cyfrowo.

Targi, oprowadzanie i warsztaty wokół wystawy

Muzeum Karykatury zaplanowało również trzy wydarzenia towarzyszące. Udział w targach będzie bezpłatny, natomiast oprowadzanie kuratorskie odbędzie się w ramach biletu na wystawę.

• 5 września 2026 roku o godz. 10.00 odbędą się 5. Targi Zinów;
• 12 września 2026 roku o godz. 13.00 zaplanowano oprowadzanie kuratorskie z Anną Nowakowską-Wierzchoś i Michałem Rzecznikiem;
• 19 września 2026 roku o godz. 13.00 rozpoczną się warsztaty zinowe prowadzone przez Julię Niedziejko.

Wystawę można oglądać w Muzeum Karykatury do 15 listopada 2026 roku. Dzięki temu osoby, które nie pojawią się na jednym z wydarzeń towarzyszących, będą miały więcej czasu na obejrzenie zarówno oryginalnych druków, jak i ich cyfrowych wersji.

na podstawie: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy.