W Czersku powstanie muzeum dla 500-letniej szkuty. Ruszył konkurs

W centrum przyszłej ekspozycji znajdzie się ogromny drewniany statek, który przez stulecia leżał w dawnym starorzeczu Wisły. W Czersku ma powstać miejsce łączące archeologię, historię Urzecza i opowieść o wiślanym handlu zbożem. Architekci muszą zaprojektować nie tylko budynek, lecz także jego relację z doliną rzeki, zamkiem i kościołem. Na najlepszy projekt czeka 80 tys. zł oraz możliwość przygotowania dokumentacji przyszłego muzeum.

• Szkuta czerska dostanie przestrzeń na miarę swoich rozmiarów
• Dolina Wisły, zamek i kościół wyznaczają trudne ramy
• Konkurs ma już wyznaczone terminy i nagrody

Szkuta czerska dostanie przestrzeń na miarę swoich rozmiarów

Konkurs na koncepcję architektoniczną ogłosiły Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie oraz Oddział Warszawski Stowarzyszenia Architektów Polskich. Planowane Muzeum Szkuty i Urzecza ma stanąć w pobliżu miejsca, w którym odnaleziono wrak. Teren pod inwestycję samorząd województwa mazowieckiego kupił w 2025 roku.

Najważniejszym eksponatem będzie szkuta czerska – ponad 500-letni statek towarowy wykorzystywany do spławu zboża. To pierwszy i jedyny tak kompletny obiekt tego typu odkryty w Polsce. Statek ma ponad 30 metrów długości i ponad 7 metrów szerokości, dlatego jego prezentacja wymaga dużej, specjalnie zaprojektowanej sali.

– Placówka będzie miejscem prezentacji i ochrony jednego z najcenniejszych odkryć archeologicznych związanych z historią żeglugi, a zarazem ważnym ośrodkiem popularyzacji dziedzictwa kulturowego Urzecza – podkreśla marszałek Adam Struzik.

W konkursie oceniane będą między innymi oryginalność architektury, funkcjonalność budynku i terenu oraz sposób powiązania muzeum z otoczeniem. Projektanci muszą uwzględnić także dostępność dla osób ze szczególnymi potrzebami, rozwiązania proekologiczne oraz koszty budowy i późniejszego utrzymania obiektu. Oznacza to, że efektowna bryła nie wystarczy – koncepcja musi sprawdzić się również jako miejsce codziennej pracy muzealników i obsługi zwiedzających.

W programie muzeum przewidziano:

• Salę Szkuty Czerskiej, w której zostanie złożona konstrukcja statku z oryginalnych, wielkogabarytowych elementów. Niektóre klepki dna mają nawet kilkanaście metrów długości;
• ekspozycję poświęconą Urzeczu, pokazującą dzieje tego nadwiślańskiego mikroregionu od górnego paleolitu przez mezolit, neolit, epokę brązu, okres wpływów rzymskich i średniowiecze aż po czasy nowożytne;
• punkt informacji i kasy oraz sklep muzealny;
• Centrum Edukacji z miejscem na warsztaty dla dzieci, młodzieży i dorosłych;
• pracownie badawcze, zaplecze do opracowywania zbiorów oraz biura.

Dolina Wisły, zamek i kościół wyznaczają trudne ramy

Lokalizacja w sąsiedztwie doliny Wisły i zabytków Czerska będzie jednym z najważniejszych sprawdzianów dla uczestników konkursu. Obiekt ma zostać wpisany w teren o silnych walorach krajobrazowych, przyrodniczych i historycznych, bez osłabienia jego obecnego charakteru.

– Teren, na którym zaplanowano inwestycję, jest niezwykle atrakcyjny, a zarazem niełatwy ze względu na topografię, sąsiedztwo doliny Wisły oraz zamku i kościoła w Czersku – zaznacza prof. dr hab. inż. arch. Bolesław Stelmach, przewodniczący sądu konkursowego.

Plan obejmuje również zagospodarowanie przestrzeni poniżej skarpy, na której ma stanąć budynek. Państwowe Muzeum Archeologiczne zakłada, że teren będzie służył wydarzeniom plenerowym – pokazom archeologii eksperymentalnej, festynom i piknikom. Dzięki temu przyszła placówka nie ograniczy się do zamkniętej ekspozycji, lecz zyska także miejsce na zajęcia i wydarzenia związane z historią regionu.

– Muzeum umożliwi prezentację zabytkowej szkuty wiślanej z końca XV w. Zabytek ten jest już od ponad 5 lat konserwowany przez pracownię konserwacji drewna archeologicznego naszego muzeum – mówi dr Wojciech Brzeziński, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.

Elementy statku są obecnie zabezpieczane w Pracowni Konserwacji Drewna Państwowego Muzeum Archeologicznego w Rybnie. Wraz z postępem prac konserwatorskich będą składane w docelowym miejscu ekspozycji w Czersku.

Konkurs ma już wyznaczone terminy i nagrody

Postępowanie prowadzono będzie jako ograniczony, jednoetapowy konkurs realizacyjny. Zgłoszenia i projekty trzeba przekazać w określonych terminach:

• 28 sierpnia 2026 roku – składanie wniosków o dopuszczenie do udziału;
• 15 stycznia 2027 roku do godz. 15 – składanie prac konkursowych w formie elektronicznej;
• 19 stycznia 2027 roku do godz. 15 – składanie prac w formie fizycznej;
• 3 lutego 2027 roku – oficjalne ogłoszenie wyników.

Łączna pula nagród wynosi 220 tys. zł netto. Zwycięzca otrzyma 80 tys. zł netto i zostanie zaproszony do negocjacji dotyczących wykonania usługi projektowej w trybie zamówienia z wolnej ręki. Autor projektu z drugiego miejsca otrzyma 60 tys. zł, a z trzeciego – 40 tys. zł. Jury przewidziało także dwa wyróżnienia po 20 tys. zł netto.

Historia przyszłego muzealnego eksponatu zaczęła się w 2009 roku, gdy niedaleko zamku Książąt Mazowieckich odkryto wrak w dawnym starorzeczu Wisły. Wydobycie przeprowadzono w 2018 roku. Szkuta mogła być używana przez ponad 60 lat i była obsługiwana przez około 20 flisaków. Jej odkrycie uzupełniło wiedzę o wiślanych jednostkach z końca XV wieku, wcześniej opartą przede wszystkim na rycinach i obrazach.

na podstawie: Urząd Marszałkowski w Warszawie.