Czołg i harcerski batalion przeciw obozowi. Rocznica odbicia Gęsiówki

Na skwerze przy skrzyżowaniu ulic Anielewicza i Okopowej złożono kwiaty w miejscu dawnego obozu KL Warschau. W uroczystości uczestniczyli powstańcy, przedstawiciele władz, mieszkańcy oraz reprezentanci ambasady Izraela. W centrum wspomnień znalazło się 348 osób uwolnionych przez żołnierzy batalionu „Zośka”.

• Odbicie obozu stało się jednym z symboli Powstania Warszawskiego
• Historia Jana Andrzejewskiego i Henryka Ledermana
• Gęsiówka była obozem pracy na terenie dawnego getta

Odbicie obozu stało się jednym z symboli Powstania Warszawskiego

5 sierpnia 1944 roku harcerski batalion „Zośka”, należący do Zgrupowania „Radosław” Armii Krajowej, zaatakował KL Warschau. Powstańcy wykorzystali zdobyty wcześniej niemiecki czołg i doprowadzili do uwolnienia więźniów przetrzymywanych na terenie dawnego getta.

Wśród osadzonych byli przede wszystkim Żydzi z różnych krajów Europy. Po wyzwoleniu część z nich dołączyła do walk w Powstaniu Warszawskim. Podczas tegorocznej uroczystości kwiaty złożyli między innymi przedstawiciele prezydenta RP, m.st. Warszawy, parlamentu, ambasady Izraela oraz Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów „Zośka” i „Parasol”.

Wiceprezydentka Karolina Bober odczytała list prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego. W jego słowach odbicie obozu zostało przedstawione nie tylko jako operacja wojskowa, lecz także jako pomoc udzielona ludziom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji.

W sierpniu 1944 roku, w samym środku okupowanego miasta, młodzi ludzie – harcerze, żołnierze Armii Krajowej – dokonali czynu, który stał się symbolem odwagi, determinacji i człowieczeństwa.

Prezydent podkreślił również, że pamięć o tym wydarzeniu powinna łączyć się z odpowiedzialnością za innych i sprzeciwem wobec krzywdy.

Naszym obowiązkiem jest zarówno pamiętać, ale także czerpać doświadczenia z tego dziedzictwa. Budować Warszawę jako miasto otwarte, wrażliwe na drugiego człowieka.

Historia Jana Andrzejewskiego i Henryka Ledermana

Piotr Sikorski, przewodniczący Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów „Zośka” i „Parasol”, przypomniał losy dwóch uczestników wydarzeń z początku sierpnia 1944 roku.

Jan Andrzejewski był harcmistrzem, porucznikiem Wojska Polskiego i dowódcą oddziału dyspozycyjnego „Broda 53” Kedywu Armii Krajowej. Henryk Lederman, polski Żyd, został uwolniony z Gęsiówki piątego dnia Powstania Warszawskiego.

Po wyzwoleniu Lederman zebrał grupę kilkunastu spośród 348 uwolnionych więźniów żydowskiego pochodzenia. Następnie zgłosił gotowość utworzenia żydowskiego oddziału, który miał walczyć w Powstaniu Warszawskim.

Gęsiówka była obozem pracy na terenie dawnego getta

KL Warschau powstał w połowie 1943 roku na obszarze zniszczonego getta. Potoczna nazwa obozu pochodziła od ulicy Gęsiej i jej skrzyżowania z ulicą Zamenhofa. Pierwszy transport więźniów przybył tam 19 lipca 1943 roku. Byli to w większości niemieccy kryminaliści skierowani wcześniej do obozu koncentracyjnego Buchenwald.

Nieco ponad miesiąc później do Gęsiówki trafił pierwszy transport żydowskich więźniów. Do KL Warschau kierowano osoby między innymi z Węgier, Niemiec, Francji i Polski. Zmuszano je do pracy przy rozbiórce ruin getta oraz do poszukiwania pozostawionych tam wartościowych przedmiotów.

O wydarzeniach przypominają dziś trzy tablice ustawione w miejscu dawnego obozu – po polsku, angielsku i w jidysz. Towarzyszą im trzy symbole: harcerska lilijka, gwiazda Dawida oraz znak Polski Walczącej. Dzięki oznaczeniom miejsce uroczystości wskazuje nie tylko przebieg walk, lecz także los więźniów i udział harcerzy w akcji zakończonej ich uwolnieniem.

na podstawie: UMS Warszawa.