Wilgoć zagrażała cegłom. Elizeum w Warszawie przechodzi remont

Pod ziemią, na skarpie w Parku im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, trwa ratowanie jednej z najbardziej zagadkowych budowli Warszawy. W Elizeum najpierw trzeba przywrócić właściwy obieg powietrza i odprowadzić wodę, zanim konserwatorzy zajmą się wnętrzem. Przez kilka miesięcy będą sprawdzać, jak cegła i pozostałości tynków reagują na stopniowe wysychanie. Od tempa tego procesu zależy bezpieczeństwo kolejnych etapów remontu.

• Wilgoć wyznacza pierwszy etap remontu Elizeum
• 63 punkty pokażą, jak zachowują się zabytkowe mury
• Podziemna rotunda była książęcym miejscem rozrywki

Wilgoć wyznacza pierwszy etap remontu Elizeum

Prace rozpoczęły się od usunięcia wierzchniej warstwy ziemi. Dzięki temu można było odnaleźć wszystkie kanały wentylacyjne, oczyścić je i uzupełnić murowane kominy, które wyprowadzono ponad poziom gruntu. Całą budowlę osłonięto membraną odprowadzającą wodę opadową. W kanałach mają pojawić się także niewielkie wentylatory wspomagające osuszanie.

To konieczny etap, ponieważ przez około 200 lat niszczała zewnętrzna izolacja z gliny. Korzenie drzew i krzewów stopniowo ją uszkadzały, a utrata tej warstwy pogarszała warunki panujące we wnętrzu groty. Odpowiednia wentylacja i odtworzenie izolacji mają ograniczyć dalsze zawilgocenie zabytku.

Samo wysuszenie murów nie może jednak przebiec zbyt szybko. Gwałtowna utrata wilgoci grozi spudrowaniem cegły oraz odpadaniem zachowanych fragmentów tynków. Dlatego obecny etap polega nie tylko na osuszaniu, lecz także na stałej obserwacji stanu materiałów.

63 punkty pokażą, jak zachowują się zabytkowe mury

Od czerwca 2026 roku prowadzone są regularne pomiary wilgotności cegły. Konserwatorzy wyznaczyli łącznie 63 stałe punkty pomiarowe:

• 40 punktów znajduje się na poziomie 0, w sali centralnej, dolnym korytarzu i sklepieniu kopuły,
• 23 punkty rozmieszczono na poziomie I, w górnym korytarzu.

Każde miejsce jest sprawdzane na trzech wysokościach – 20, 90 i 150 centymetrów od poziomu gruntu. Tak szczegółowy monitoring pozwoli ocenić, czy cegła wysycha równomiernie i czy zmiany wilgotności nie powodują uszkodzeń.

Pomiary oraz obserwacja reliktów tynków potrwają przez kilka miesięcy. Dopiero po zakończeniu osuszania będzie można wzmocnić cegły i zabezpieczyć zachowane fragmenty wystroju. Wtedy rozpocznie się drugi etap, obejmujący wykonanie docelowej izolacji.

Za remont odpowiadają Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta i Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków. Zakończenie inwestycji zaplanowano na połowę 2028 roku. Jej koszt wyniesie blisko 4,9 miliona złotych, a część wydatków pokryje dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Wieloetapowy harmonogram wynika z potrzeby ochrony oryginalnych murów – przy tym zabytku pośpiech mógłby przynieść więcej szkód niż korzyści.

Podziemna rotunda była książęcym miejscem rozrywki

Elizeum powstało pod koniec XVIII wieku na polecenie księcia Kazimierza Poniatowskiego, brata króla Stanisława Augusta. Nazwa nawiązuje do mitologicznych Pól Elizejskich. Budowlę zaprojektował Szymon Bogumił Zug, a jej lokalizację wybrano na stoku Skarpy Warszawskiej, w ówczesnym Parku Na Książęcem.

Obiekt pełnił funkcję podziemnej groty parkowej przeznaczonej do rozrywki. Ma ponad 200 metrów kwadratowych powierzchni i składa się z kilku części:

• strefy wejściowej,
• części reprezentacyjno-wypoczynkowej,
• zaplecza gospodarczego,
• chóru muzycznego,
• klatki schodowej,
• głównej sali przykrytej kopułą.

Wnętrze było niegdyś ozdobione freskami, kolumnami, rzeźbami i sztukateriami. Po śmierci księcia w 1800 roku niewłaściwe użytkowanie doprowadziło do poważnych zniszczeń. Z czasem niemal całkowicie zniknęła także gliniana izolacja znajdująca się na zewnętrznej stronie groty, a wraz z nią pogarszał się stan historycznego wystroju.

Obecny remont ma najpierw ustabilizować warunki wewnątrz Elizeum. Dopiero po tym etapie możliwe będzie prowadzenie prac przy cegłach, tynkach i docelowej izolacji zabytkowej konstrukcji.

na podstawie: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy.