Na Nowym Świecie upamiętniono Włoszkę, która ratowała Polaków

Przy warszawskim Nowym Świecie pojawiła się tablica przypominająca historię niezwykłej Włoszki. Luciana Frassati-Gawrońska podczas wojny wielokrotnie przyjeżdżała do okupowanej Polski, przewoziła informacje i pomoc, a dzięki swoim kontaktom włączyła się w ratowanie krakowskich naukowców.

• Nowy Świat przypomina o odważnej sojuszniczce Polski
• Luciana Frassati-Gawrońska przekraczała granice, gdy Polska potrzebowała pomocy
• Rodzinne archiwa pokazują polsko-włoskie więzi

Nowy Świat przypomina o odważnej sojuszniczce Polski

Tablicę odsłonięto 7 października 2026 roku przy ul. Nowy Świat 25 w Warszawie. W uroczystości uczestniczyły córki Luciany Frassati-Gawrońskiej: 99-letnia Wanda Gawrońska, 95-letnia Giovanna Gawrońska-Gilardini oraz 93-letnia Maria Grazia Gawrońska, księżna Salviati.

W wydarzeniu wzięli udział także ambasador Republiki Włoskiej Luca Franchetti Pardo, nuncjusz apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi oraz dyrektor Biblioteki Narodowej dr Tomasz Makowski. Obecność rodziny nadała uroczystości szczególny wymiar - za kamienną tablicą stoi nie tylko wielka historia, lecz także pamięć przechowywana przez kolejne pokolenia. 🇵🇱🇮🇹

Luciana była córką Alfreda Frassatiego, właściciela i dyrektora turyńskiego dziennika „La Stampa”, senatora oraz późniejszego ambasadora Włoch w Niemczech. Jej matką była malarka Adelaide Ametis, a bratem św. Pier Giorgio Frassati. Sama związała swoje życie z Polską jako żona dyplomaty Jana Gawrońskiego.

Luciana Frassati-Gawrońska przekraczała granice, gdy Polska potrzebowała pomocy

W czasie II wojny światowej Luciana Frassati-Gawrońska aż siedem razy docierała do kraju znajdującego się pod niemiecką okupacją. Wykorzystywała swoją pozycję i międzynarodowe kontakty, by wspierać polskie podziemie, przekazywać wiadomości oraz dostarczać pomoc.

Najważniejszym rozdziałem tej działalności stały się starania o uwolnienie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego i innych krakowskich uczelni, aresztowanych przez Niemców 6 listopada 1939 roku podczas Sonderaktion Krakau.

W styczniu 1940 roku Frassati-Gawrońska osobiście rozmawiała z Benito Mussolinim. 8 i 9 stycznia przedstawiła mu informacje o okupowanej Polsce i losie uwięzionych naukowców. Podczas kolejnego spotkania, 24 lutego 1940 roku, przekazała również listę osób, które wciąż przebywały w obozie.

Jej działania były częścią szerszych międzynarodowych zabiegów. Przyczyniły się one do uwolnienia ponad stu krakowskich uczonych z Sachsenhausen. To historia, w której dyplomacja, odwaga i osobiste relacje miały bardzo konkretny skutek. 🕊️

Rodzinne archiwa pokazują polsko-włoskie więzi

Pamięć o Lucianie Frassati-Gawrońskiej zachowała się także w zbiorach Biblioteki Narodowej. W 2022 roku Wanda Gawrońska przekazała instytucji materiały ze swojego prywatnego archiwum oraz zbiory dwóch współtworzonych przez siebie organizacji: Centro Incontri e Studi Europei i Associazione Pier Giorgio Frassati - Amici dell’Università Cattolica di Lublino.

Dokumenty pokazują nie tylko wojenną pomoc udzielaną Polakom. Są także świadectwem wieloletniej pracy na rzecz polskiej kultury i nauki oraz intensywnych kontaktów między Polską a Włochami.

Biblioteka Narodowa uporządkowała i opracowała przekazane materiały. W 2025 roku ukazał się 33. tom „Katalogu Rękopisów Biblioteki Narodowej”, poświęcony archiwom Centro Incontri e Studi Europei, Associazione Pier Giorgio Frassati oraz materiałom z Archiwum Wandy Gawrońskiej. Publikacja opisuje 250 woluminów i stanowi ważne źródło do badań nad polsko-włoskimi relacjami.

Również w 2022 roku Jaś Gawroński, syn Luciany, przekazał Bibliotece Narodowej materiały z archiwum Jana Gawrońskiego. Giovanna Gawrońska-Gilardini podarowała natomiast rodzinny album z przedwojennymi fotografiami majątku Gawrońskich w Szuklach.

Tablica na Nowym Świecie łączy te rozproszone ślady w jedną opowieść. Przypomina o kobiecie, która nie była Polką z urodzenia, ale w najtrudniejszym momencie stanęła po stronie Polski - i pozostawiła po sobie historię mocno zakorzenioną w Warszawie.

na podstawie: BN Warszawa.