Warszawa pisze europejski rozdział walki o czytelnictwo

W Brukseli ruszyła inicjatywa, która chce połączyć biblioteki, szkoły, edukację, kulturę, zdrowie i nowe technologie wokół jednego wyzwania: czytania. Ważną rolę w tym europejskim projekcie odegrała Warszawa, bo właśnie tutaj powstały założenia dokumentu otwierającego nowy rozdział współpracy.

• European Literacy Coalition łączy różne sektory wokół czytania
• Memorandum Warszawskie powstało dzięki pracy w Bibliotece Narodowej
• Koalicja zapowiada coroczny raport i wymianę sprawdzonych rozwiązań

European Literacy Coalition łączy różne sektory wokół czytania

Podczas konferencji, która odbyła się 22 i 23 września 2026 roku w Brukseli, oficjalnie zainaugurowano Koalicję Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa, czyli European Literacy Coalition. To międzysektorowa inicjatywa Komisji Europejskiej, wpisana w unijny Plan Działania na rzecz Kompetencji Podstawowych.

Skala problemu jest wyraźna. Według danych przywołanych przez Komisję Europejską aż 31,3 proc. piętnastolatków w Unii Europejskiej nie osiąga minimalnego poziomu biegłości czytelniczej. Trudności z czytaniem i pisaniem ma także co czwarty dorosły w wieku produkcyjnym.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o szkolne wyniki. Słabsze kompetencje czytelnicze mogą utrudniać znalezienie pracy, wpływać na zdrowie, zwiększać podatność na dezinformację i ograniczać udział w życiu demokratycznym. Dlatego w nowej koalicji spotykają się przedstawiciele edukacji, kultury, sektora zdrowia, technologii cyfrowych, biznesu i organizacji społecznych. 📚

Pierwszy dzień konferencji przyniósł wykład Normundsa Popensa z Komisji Europejskiej oraz prezentację dokumentu, który ma wyznaczać kierunek dalszych działań:

• 22 września 2026 roku - otwarcie konferencji, wykład „Redirecting the flow: How Europe can inspire a revival of literacy” oraz przedstawienie Memorandum Warszawskiego;
• 23 września 2026 roku - warsztaty Open Space Technology poświęcone temu, jak przełożyć europejską współpracę na konkretne działania.

Memorandum Warszawskie powstało dzięki pracy w Bibliotece Narodowej

Warszawski ślad w tej historii jest bardzo konkretny. Memorandum Warszawskie, znane także jako Warsaw Memorandum, przygotowano podczas warsztatów współorganizowanych przez Fundację Powszechnego Czytania w maju 2026 roku w Bibliotece Narodowej w Warszawie.

W spotkaniu uczestniczyło 40 osób z całej Europy. Przedstawiciele różnych środowisk próbowali wspólnie odpowiedzieć na pytanie, czym właściwie jest czytelnictwo we współczesnej Europie i co przeszkadza w jego rozwijaniu na kolejnych etapach życia.

W dokumencie znalazły się między innymi zasady traktowania czytania jako kompetencji rozwijanej przez całe życie, postulat stabilnego finansowania publicznych działań oraz potrzeba równego dostępu do książek - niezależnie od miejsca zamieszkania i sytuacji społecznej.

Sporo miejsca poświęcono lokalnym miejscom, w których czytelnictwo naprawdę może zapuszczać korzenie: bibliotekom, szkołom i ośrodkom wczesnej edukacji. Wśród dobrych przykładów wskazano polski Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa. To ważny sygnał, bo pokazuje, że rozwiązania wypracowane w Polsce mogą stać się częścią europejskiej rozmowy. 🇵🇱

Memorandum nie jest zamkniętym katalogiem. Ma być punktem wyjścia do dalszej pracy, a poprzeć je mogą instytucje unijne, państwa członkowskie, organizacje, firmy i osoby prywatne.

Koalicja zapowiada coroczny raport i wymianę sprawdzonych rozwiązań

Drugiego dnia konferencji uczestnicy z 23 krajów pracowali nad sposobem organizacji Koalicji. Warsztaty moderowali Maria Deskur oraz Andrew Cranfield, dyrektor EBLIDA. Zamiast tworzyć kolejną symboliczną deklarację, skupiono się na tym, jak zaplanować działania prowadzące do systemowej zmiany.

Za przyszłe prace odpowie konsorcjum wyłonione w konkursie, który ma zostać ogłoszony w najbliższym czasie. Koalicja chce również co roku publikować European Literacy Report, czyli Europejski Raport o Czytelnictwie.

W planach znalazły się także działania ułatwiające wymianę doświadczeń między krajami i sektorami. Dzięki temu biblioteka, szkoła, organizacja społeczna czy instytucja publiczna będą mogły korzystać nie tylko z własnych pomysłów, lecz także z rozwiązań sprawdzonych w innych częściach Europy. ✨

na podstawie: BN Warszawa.