Ogromne podwójne nożyce staną w centrum Warszawy. To rzeźba o dwóch twarzach

Na Placu Centralnym pojawi się forma, której trudno nie zauważyć – monumentalne nożyce z brązu, rozdzielone na dwa ostrza i pełne możliwych znaczeń. Rzeźba VALIE EXPORT zostanie ustawiona tuż obok Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Dla jednych będzie symbolem pracy i sprawczości, dla innych – przemocy oraz ingerencji w ludzkie ciało.

• „Sobowtórka” łączy narzędzie pracy z obrazem przemocy
• VALIE EXPORT należała do najważniejszych artystek sztuki feministycznej

„Sobowtórka” łączy narzędzie pracy z obrazem przemocy

Odsłonięcie rzeźby zaplanowano na 18 września. „Sobowtórka”, znana także pod oryginalnym tytułem „Die Doppelgängerin”, stanie się częścią jesiennej prezentacji współczesnej rzeźby w stolicy. Praca trafi do przestrzeni publicznej, dzięki czemu będzie można zetknąć się z nią poza salą wystawową i galerią.

Wykonana z brązu rzeźba przedstawia podwójne nożyce w nadludzkiej skali. Ich forma odwołuje się między innymi do krawiectwa i szycia, czyli zajęć tradycyjnie przypisywanych kobietom. Te same nożyce można jednak odczytać jako narzędzie montażu filmowego, a także jako nawiązanie do narzędzia chirurgicznego używanego przy ingerencji w ciało.

Tytuł pracy odnosi się do niemieckiego słowa „Doppelgänger”, oznaczającego sobowtóra, duchowego towarzysza albo cień. W kulturze i humanistyce pojęcie to wiązano z dwoistością ludzkiej natury, ukrytymi częściami psychiki oraz złożoną tożsamością. VALIE EXPORT nadała mu żeńską formę, tworząc własne określenie „Doppelgängerin”.

W centrum Warszawy znaczenie rzeźby zyskuje jeszcze jeden wymiar. Podwójne ostrza mogą przywoływać pamięć o przemocy zapisanej w historii tego miejsca, ale również sugerować odcięcie od przeszłości i początek nowego etapu. Ostateczna interpretacja pozostaje po stronie odbiorców – monumentalna forma nie prowadzi do jednego, zamkniętego odczytania.

VALIE EXPORT należała do najważniejszych artystek sztuki feministycznej

VALIE EXPORT żyła w latach 1940–2026. Austriacka artystka była pionierką sztuki wideo, instalacji i performansu. W swoich pracach zajmowała się społeczną pozycją kobiet, przedstawianiem ciała oraz obszarami wykluczenia i tabu. Jej działalność odegrała dużą rolę w rozwoju europejskiej sztuki feministycznej.

W 1967 roku odrzuciła nazwisko rodowe i przyjęła pseudonim Valie Export. Nazwa nawiązywała do popularnej austriackiej marki papierosów Smart Export. Fotografia artystki z paczką papierosów stała się jednym z jej znaków rozpoznawczych.

Artystka często wykorzystywała w działaniach własne ciało. W ten sposób komentowała jego obecność w kulturze i sposób, w jaki kobiety są przedstawiane oraz oceniane. Mieszkała i pracowała w Wiedniu, a „Sobowtórka” należy do prac, które łączą osobisty wymiar jej twórczości z szeroką refleksją nad przemocą, rolami społecznymi i tożsamością.

na podstawie: UMS Warszawa.