Biało-czerwona flaga nad PAST-ą. Jeden z największych sukcesów Powstania

Przy ulicy Zielnej 39 wspominano wydarzenie, które w sierpniu 1944 roku przyniosło walczącej Warszawie jeden z najważniejszych powodów do nadziei. Zdobycie PAST-y wymagało niemal trzech tygodni ciężkich walk z niemiecką załogą. Uroczystość przypomniała nie tylko o ofiarach, lecz także o odwadze, współpracy i zwycięstwach Powstańców.

• PAST-a była twierdzą i centrum niemieckiej łączności
• Batalion „Kiliński” przełamał obronę po wielu dniach
• Gmach przy Zielnej 39 pozostaje miejscem pamięci

PAST-a była twierdzą i centrum niemieckiej łączności

Przed wybuchem wojny gmach Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej należał do najwyższych budynków w stolicy. W czasie okupacji działała tam nowoczesna centrala telefoniczna obsługująca niemiecki system komunikacji. Obiekt miał znaczenie wykraczające poza jedną ulicę – był ważnym punktem łączności na terenie całego Generalnego Gubernatorstwa.

Dlatego przejęcie budynku od początku Powstania Warszawskiego znajdowało się wśród najważniejszych celów Armii Krajowej. Kontrola nad PAST-ą mogła ułatwić porozumiewanie się między powstańczymi oddziałami i osłabić niemieckie zaplecze komunikacyjne.

Batalion „Kiliński” przełamał obronę po wielu dniach

Pierwsze natarcia na gmach rozpoczęły się 2 sierpnia 1944 roku. Kolejne próby zdobycia budynku przynosiły ciężkie i krwawe walki, ponieważ niemiecka załoga skutecznie broniła strategicznego obiektu.

Przełom nastąpił 20 sierpnia. Gmach opanowali żołnierze Batalionu „Kiliński”, dowodzeni przez rotmistrza Henryka Leliwę-Roycewicza, przy wsparciu innych oddziałów Armii Krajowej. Na szczycie budynku zawisła biało-czerwona flaga. Była widoczna z wielu miejsc, z których toczyły się walki, i stała się dla mieszkańców Warszawy znakiem, że mimo przewagi okupanta możliwe są także zwycięstwa.

Po zdobyciu PAST-y powstańcze oddziały zyskały lepsze połączenie między swoimi stanowiskami. Z wojskowego punktu widzenia przejęcie centrali wzmacniało więc nie tylko morale, lecz także organizację walki.

„Zdobycie PAST-y to historia odwagi, determinacji i współdziałania” – podkreślił w liście odczytanym podczas uroczystości Rafał Trzaskowski, prezydent m.st. Warszawy.

W dalszej części listu zwrócił uwagę, że Powstanie Warszawskie nie składało się wyłącznie z dramatów i strat. Zdobycie gmachu było jednym z momentów, które podnosiły morale i pokazywały znaczenie wspólnego działania.

Gmach przy Zielnej 39 pozostaje miejscem pamięci

Przedwojenny wieżowiec nadal wyróżnia się wśród zabudowy centrum Warszawy. Przy wejściu umieszczono tablice poświęcone uczestnikom walk oraz ofiarom wydarzeń z 1944 roku.

Dzięki temu miejsce związane ze zdobyciem PAST-y można rozpoznać także podczas zwykłego przejścia przez ulicę Zielną. Tablice przypominają, że za nazwą jednego z powstańczych sukcesów stoją konkretne walki, oddziały i ludzie, którzy przez wiele dni próbowali przełamać niemiecką obronę.

na podstawie: UMS Warszawa.