81. rocznica zdobycia gmachu PAST-y — uroczystości i wspomnienia

81 lat temu młodzi powstańcy zdobyli jeden z kluczowych punktów w centrum Warszawy — dziś przy Zielnej 39 znów zebrała się pamięć: uroczystości, medale i 17 tablic przypominających dramatyczne dni walk o gmach PAST-y.

• Warszawa pamięta atak na gmach PAST-y przy Zielnej 39 – bądź z nami w tej rocznicy
• Przypomnij sobie przebieg walk i znaczenie zdobycia PAST-y dla Warszawy

Warszawa pamięta atak na gmach PAST-y przy Zielnej 39 – bądź z nami w tej rocznicy

W murach przedwojennego wieżowca przy ulicy Zielnej 39 rozegrała się jedna z najcięższych bitew Powstania Warszawskiego. Walki o budynek trwały niemal od samego początku powstania i toczyły się przez 20 dni. Dziś, w 81. rocznicę zdobycia gmachu Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, odbyły się oficjalne uroczystości z udziałem żołnierzy Armii Krajowej i Powstańców Warszawskich.

W czasie II wojny światowej w PAST- -y funkcjonowała nowoczesna centrala telefoniczna, kluczowa dla niemieckiego dowództwa. W budynku znajdowała się specjalna „gorąca linia” łącząca Warszawę z Berlinem, umożliwiająca bezpośredni kontakt z dowództwem na froncie wschodnim. PAST-a pełniła też rolę głównego centrum łączności telefonicznej całego Generalnego Gubernatorstwa.

Budynek był silnie chroniony: przy wejściu Niemcy ustawili betonowy bunkier, a sam wieżowiec wykorzystywali jako punkt strzelniczy.

Przypomnij sobie przebieg walk i znaczenie zdobycia PAST-y dla Warszawy

Walki o PAST-ę rozpoczęły się 2 sierpnia 1944 roku. Powstańcy podejmowali kolejne próby zdobycia budynku, aż w końcu gmach został opanowany przez żołnierzy Batalionu „Kiliński” pod dowództwem rotmistrza Henryka Leliwy‑Roycewicza. W działaniach brały udział także inne oddziały Armii Krajowej. Po zwycięstwie na szczycie budynku zawisła biało‑czerwona flaga.

Utrzymanie PAST-y przez powstańców do końca walk miało znaczenie praktyczne i psychologiczne: pozwoliło poprawić łączność między dzielnicami miasta oraz wzmocniło morale walczących, dając im odwagę i wiarę w dalszy opór.

Gmach przy ulicy Zielnej, był świadkiem heroizmu, cierpienia i walki o wolność. 81 lat temu w tym miejscu rozegrała się jedna z najbardziej tragicznych bitew Powstania Warszawskiego. W samym sercu płonącego miasta młodzi ludzie – często dopiero wkraczający w dorosłość – przejęli ten budynek po 20 dniach dramatycznych walk. Dziś wspominamy tych, którzy walczyli tu z bronią w ręku, tych, którzy polegli, jak i tych, którzy wspierali ich z piwnic, szpitali, kuchni polowych. Jako prezydent Warszawy czuję głęboki obowiązek, by pamięć o tych wydarzeniach nie wygasła – podkreślił w liście odczytanym podczas uroczystości prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski.

Dziś PAST-a, 50‑metrowy przedwojenny wieżowiec, nadal wyróżnia się w panoramie centrum Warszawy i stanowi ważne miejsce pamięci. Przy wejściu do budynku znajdują się 17 tablic upamiętniających wydarzenia z 1944 roku.

Podczas obchodów wręczono medale „Pro Partia” za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny. Odznaczenia otrzymali: Zbigniew Chmielewski, Katarzyna Żukowska i Przemysław Żukowski.

Uroczystości przy Zielnej 39 były okazją do przypomnienia, jak ważne są lokalne miejsca pamięci i osoby, które troszczą się o zachowanie tej pamięci dla kolejnych pokoleń.

Na podst. Urząd Miasta Stołecznego Warszawy